Instagram

قطع چاپ کتاب

 

قطع کتاب

یکی از مباحثی که قبل از چاپ کتاب ذهن مولف و نویسنده را به خود مشغول می کند انتخاب قطع یا سایز چاپ کتاب است. قطع کتاب اندازه طول و عرض کتاب است که متناسب با نوع کتاب و کاربرد آن متفاوت است. تصمیم گیری در مورد  انتخاب سایز چاپ کتاب از جمله یکی از مواردی است که هر نویسنده ای پیش از چاپ کتاب باید در مورد آن به نتیجه برسد و این میسر نمی شود مگر با داشتن آگاهی نسبت به آن.

همانگونه که عنوان شد با توجه به  کارکرد و موضوع کتاب هر نویسنده برای چاپ کتاب خود با گزینه های مختلفی رو به رو است که این مساله کار مولف را تا حدودی سخت می کند مگر آن که قیبل از چاپ کتاب وی از اندازه های چاپ کتاب و ویژگی و مناسبت هر سایز با موضوع و محتوای چاپ کتاب است آگاه باشد. از این رو در این مقاله ما درصدد معرفی قطع های چاپ کتاب برآمده و هر سایز را معرفی می کنیم تا مولفین پیش از چاپ کتاب با آگاهی کامل سایز و انداره کتابی   که قصد چاپ آن را دارند انتخاب نمایند.

به هنگام ورود دستگاه چاپ به دنیای نشر و چاپ کتاب و در سالهای آغازین تحول چاپ کتاب و گسترش انتشار آن قطع کتاب های چاپی همانند نشخه های خطی بود اما بهد از گذشت سالها و کشب تجربه توسط متولیان چاپ و نشر کتاب این آگاهی حاصل شد که به منظور توزیع و حمل و نقل آسان تر کتاب  و نیز صرفه جویی در مصرف کاغذ می توان برای چاپ کتاب سایزهای محتلف دیگری را نیز در نظر گرفت. این مهم به واسطه موضوع کتاب و کاربرد آن برای ناشران و افرادی که در حوزه چاپ کتاب و به طور کلی چاپ نقش داشته اند تعریف و طبقه بندی شد.

از همین رو برای هر کتاب بر اساس نوع و کاربرد آن سایزی را تعریف نمودند.

شناخته شده ترین سایزهای چاپ کتاب در ایران شامل وزیری، رقعی بزرگ، رقعی کوچک، رحلی، خشتی، جیبی و پالتویی می باشد

 

قطع وزیری

این قطع متداول ترین سایز چاپ کتاب در ایران است و عموما تمام موضوعات و مختواهای کتاب را شامل می شود. برای چاپ کتاب در این قطع ابعاد 17 در 24 سانتیمتر و 16.5 در 23 سانتیمتر این ابعاد متناسب با کاغذ B5 می باشد و اکثرا چاپ کتاب های درسی و دانشگاهی و چاپ کتاب های تخصصی و پژوهشی را در بر می گیرد.

رقعی

هنگامی که مولفی برای چاپ کتاب در صفحات کم اقدام مینماید این قطع چاپ کتاب بهترین گزینه برای انتخاب است. از این قطع برای چاپ کتاب هایی که صرفه جویی در مصرف کاغذ و سهل بودن استفاده و حمل آن اولویت دارد استفاده می شود. چاپ کتاب در قطع رقعی در ابعاد 14.3 در 21 سانتیمتر و  ۱۵×2۲ سانتیمتر انجام می شود. چاپ کتاب در این سایز معادل ابعاد برگه A5 می باشد

  رحلی

این قطع به عنوان قطع چاپ مجلات شناخته می شود و اکثر مجله ها به این قطع می باشد. در حوزه چاپ کتاب از این قطع برای چاپ کتاب در زمینه آموزشی و کتاب های نفیس و چاپ کتاب آموزش کنکور و نیز پایان نامه  استفاده می شود. ابعاد در نظر گرفته شده برای چاپ کتاب در این سایز متناسب با سایز کاغذ A4 است.

 

خشتی

این قطع کتاب به صورت مربع بوده و به عنوان قدیمی ترین قطع کتاب شناخت می شود که برای نسخه های خطی مورد استفاده قرار می گرفته است. این قطع امروزه برای چاپ کتاب کودک و نیز چاپ کتاب هنری استفاده می شود. قطع خشتی در دو سایز کوجک و بزرگ تعریف شده است که ابعاد قطع خشتی کوچک 19 در 19 و ابعاد خشتی بزرگ 22 در 22 می باشد

پالتویی

این قطع برای چاپ کتابهایی است که مولف در نظر دارد ارتفاع کتاب بیشتر از عرض آن باشد. در چاپ کتاب در این قظع به جهت ارتفاع بیشتر آن نسبت به عرض کتاب باید به ظرایف و زیبایی بضری صفحه بندی کتاب توجه بیشتری شود. ابعاد قطع پالتویی در چاپ کتاب بین 10 در 19.5 و  11 در 22 سانتیمتر متغییر است.

جیبی

این قطع از چاپ کتاب به قطع بغلی نیز معروف است. ابعاد این قطع از چاپ کتاب به صورت متغییر بین سایزهای11 در 15سانتیمتر،  5 در 17 سانتیمتر  و 8 در 16 سانتیمتر می باشد.

از قطع های دیگر و ابعاد سایزهای آن ها برای چاپ کتاب در ایران می تواند به موارد زیر اشاره کرد

 

ردیفابعادتوضیحات
1قطع سلطانی(تیموری)40×30 سانتیمتراین سایز در اواخر عصر مغولان و اوایل عهد تیموریان برای کتاب‌های خطی در ایران رواج داشته است
2بغلی7×5 سانتیمترمعادل قطع جیبی
3جانمازی7×12 سانتیمترمخصوص کتاب قرآن و ادعیه
4حمایلی12×6 سانتیمتر
5نیم ربعی10×18 و 9×17 سانتیمتر
6بازوبندی3×2 سانتیمتراین قطع در قدیم برای چاپ کتاب دعا و ادعیه استفاده می شد که آن را به عنوان حرز بر بازو می بستند