چاپ کتاب ترجمه، تحول در نثر فارسی

Instagram

 

 

 

 

چاپ کتاب ترجمه، تحول در نثر فارسی

 

تاثیر ترجمه و چاپ کتاب ترجمه در نثر معاصر

تغییر و تحولات سیاسی در عهد قاجار، پیدایش چاپخانه ها و چاپ کتاب، توسعه مطبوعات و همچنین برقراری ارتباط با غرب از طریق سفر از عوامل گسترش ترجمه در ایران قرن نوزدهم و ابتدای قرن بیستم است. دراین دوران ترجمه به چهار طریق اصلی صورت می پذیرفت: 1- به دستور شاه یا درباریان 2- به سفارش مدارس جدید دولتی 3- توسط مخالفین سیاسی 4- توسط گروهی از مترجمین که بنا بر سلایق شخصی خود دست به ترجمه می زدند.

اولین ترجمه ها در ایران از زبان انگلیسی صورت پذیرفت.(برای اطلاع بیشتر به اینجا مراجعه نمایید) این ترجمه ها اساساً از کتاب های تاریخی و درباره سیاستمداران بزرگ اروپا بود. عباس میرزا در پی الگویی برای فعالیت های سیاسی خود می گشت. شارل دوازدهم، پتر کبیر، اسکندر مقدونی توسط میرزا رضا مهندس از زبان انگلیسی ترجمه و به صورت چاپ کتاب به دنیای ادبیات و نشر وارد شد. سپس میرزا رضا همچنان به فرمان عباس میرزا انحطاط و سقوط امپراتوری رم اثر معروف ادوارد گیبون را به ترجمه کرد و به صورت چاپ کتاب ارائه نمود، اما ترجمه چاپ کتاب آن واکنش های شدیدی را در دربار فتحعلی شاه در پی داشت که بر اثرآن دومین قسمت آن هرگز ترجمه نشد. در آغاز پیدایش زمینه ترجمه تعداد انگشت شمار ترجمه ها قابل توجه است که این معلول دو عامل اساسی بود. تعداد کم مترجمان و سانسور شاهنشاهی.

با یاری دارالفنون در جهت ترجمه متون و چاپ کتاب ترجمه تلاش چشمگیری صورت پذیرفت و به موازات آن مدارس دولتی یا خصوصی متعددی با الگوبرداری از مدارس غربی در تهران و شهرهای مهم ایران تاسیس شد. در نتیجه این امور، فرهنگ اروپایی و زبان های خارجی به سرعت در ایران رواج یافت و بر تعداد مترجمان به طور قابل ملاحظه ای افزوده شد. اعتمادالسلطنه رئیس دارلفنون، همزمان وزیر علوم کشور بود و توسط سازمان دارالترجمه کلیه ترجمه ها را بررسی می کرد. ترجمه در این عصر را می توان به دو دوره تقسیم کرد. اولین دوره از آغاز تاسیس چاپخانه و چاپ کتاب تا حدود سال 1280 که سلطنت طولانی مدت ناصرالدین شاه (1227- 1275) این دوره کاملاً متمایز می سازد و دومین دوره از ابتدای قرن بیستم تا کودتای رضاخان در اسفند 1299 که همراه با شورش و آشوب انقلاب مشروطه و سالهای آشفته جنگ جهانی اول و سقوط قاجاریه است. در دوره اول به علت کندی پیشرفت چاپخانه ها واستفاده از چاپ سنگی در چاپ کتاب که تعداد چاپ کتاب با آن کندتر پیش می رفت بیشتر متون ترجمه شده به صورت دستنویس باقی مانده اند و چاپ کتاب آ«ها میسر نشد. از مهمترین کتب چاپ شده در این دوره، می توان از چاپ کتابهای زیر نام برد:

چاپ کتاب ولتر: چاپ کتاب تاریخ پترکبیر، چاپ کتاب شارل دوازدهم، چاپ کتاب تاریخ اسکندر ترجمه میرزا رضا مهندس ، چاپ کتاب  دکارت: حکمت ناصریه یا چاپ کتاب دیاکارت ترجمه ملالاله زار، چاپ کتاب کنتس دوسگور: حماریه ترجمه میرزا علی خان امین الدوله ، چاپ کتاب فنلون: ترجمه علی خان نظام العلوم، چاپ کتاب الکساندر دوما: کنت دومونت کریستو ترجمه محمد تقی میرزا، چاپ کتاب ژول ورن: سیاحت نامه کاپیتان آترامن به قطب شمال ترجمه اعتمادالسلطنه، چاپ کتاب در مورد تاریخ فرانسه، خاطرات مادموازل دومونتپانسیه ترجمه اعتماد السلطنه ، چاپ کتاب الکساندر دوما: لارن مارگو ترجمه محمد تقی میرزا، چاپ کتاب سه تفنگدار، چاپ کتاب لوئی چهاردهم به ترجمه محمد تقی میرزا، چاپ کتاب از ژول ورن: سفر هشتاد روز دور دنیا ترجمه محمد حسین فروغی ، چاپ کتاب سروانتس: دن کیشوت ترجمه داود خانوف.

اغلب چاپ کتاب این متون با روش سنگی بود؛ اما در دوره دوم بین سالهای 1279 تا 1288 حدود سی رمان و بین سالهای 1289 تا 1300 نیز همین تعداد رمان به چاپ رسیده اند.(برای آشنایی با تاریخچه چاپ کتاب به اینجا مراجعه فرمایید) در این دوره ترجمه متون علمی و تاریخی به طور قابل ملاحظه ای کاهش می یابد و مترجمان به رمان روی می آورند. در این دوره مجله های ادبی در ترجمه بسیار کارساز بودند. مجله بهار اصولاً حاوی ترجمه هایی از آثار اروپایی و مقالات متعدد بود. همچنین مجله دانشکده که در سرفصلی با عنوان انقلاب ادبی به ادبیات خارجی می پرداخت که مسئول این قسمت رشید یاسمی بود. در همین دوره چاپ کتاب به صورت سنگی به تدریج کنار گذاشته شد و چاپ کتاب به شیوه سربی جای آن  را گرفت و بر سرعت چاپ کتاب و تعداد آن تاثیر مستقیم نهاد. این دوره به نوعی ادامه کامل و دقیق دوره نخست نیست و از نظر سیاسی از انقلاب مشروطه و از نظر ادبی از پیدایش مجله های ادبی عمیقاً تاثیر می پذیرد. مترجمان به بهره برداری و چاپ کتاب  دو نویسنده بارور و پرکار یعنی الکساندر دوما و ژول ورن ادامه می دهند. اشتیاق نسبت به تاریخ فروکش کرده است و نویسندگانی چون ولتر دیگر مورد توجه نیستند. در مجله های ادبی آثاری از شاعران رمانتیک به چشم می خورد و موفق ترین نویسنده ابتدای قرن اوژن سو و ویکتوریا هستند که قطعاتی از بینوایان در مجله بهار به چاپ می سد. بینوایان ادبیات فارسی را بسیار تحت تاثیر قرار می دهد. توجه به ماجرا و ماجراجویی از جمله خصلت هایی است که منجر به ترجمه و چاپ کتاب وآثاری از قبیل آثار پیرلُتی، پینسون دموترای و همچنین پل دوکُک می شود. در میان رمان های ترجمه شده سنخ های گوناگونی به چشم می خورد. چاپ کتاب با موضوع رمان تاریخی، علمی، آموزشی، احساسی، ماجرایی و. . اما دو گرایش به صورت عمده دیده می شود؛ چاپ کتاب رمان در آغاز بیشتر به جنبه های تاریخی، علمی و آموزش گرایش داشته است سپس به تدریج چاپ کتاب رمان به ماجرا، عشق، روابط اجتماعی و سرگرمی متمایل شده است. ترجمه نیز کم و بیش ازهمین دو گرایش پیروی می کرد و انتخاب بر مبنای این دو گرایش صورت می پذیرفت.